Teyemmüm

Teyemmüm lugatte ; bir şeyi kastetmek,ona yönelmek anlamına gelir.

Hanefi mezhebine göre;

Suyun bulunmaması durumunda namaz ve benzeri bir ibadeti temiz olarak yapabilmek için,toprak ve benzeri bir madde ile yüzü ve iki kolu meshederek hadesten tahareti gerçekleştirmektir.

Şafii mezhebine göre,abdest ,gusül veya yıkanması lazım gelen bir uzvun yerine toprağı,el ve yüze sürmektir.

ALLAH-U ZULCELAL ayet-i kerime de şöyle buyurmuştur:

” Ey iman edenler! Namaza kalkmayı dilediğiniz zaman yüzlerinizi ve dirseklerinizle beraber kollarınızı yıkayınız.Başınızı meshedip ayaklarınızı da topuklarınıza kadar yıkayınız.Şayet cünüp iseniz(gusül yaparak) iyice yıkanıp temizleniniz.Eğer hasta iseniz veya yolculukta bulunuyorsanız ya da sizden biri heladan (özel ihtiyacını gidermekten) gelmiş ise veya kadınlara dokunmuşsanız; bu durumlarda da su bulamamışsanız;tertemiz bir toprakla teyemmüm ediniz.Yüzlerinizi ve ellerinizi onunla meshediniz.ALLAH size sıkıntı vermek istemez.Sizi tertemiz yapmak ve şükredesiniz diye üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister.” (Maide;5-6)

Teyemmüm;ALLAH-U ZULCELAL ‘in müslümanlara lutfettiği bir kolaylıktır.Diğer ümmetlere böyle bir kolaylık verilmemiştir.

Bilindiği gibi ibadet yapabilmek için temiz olmak gerekir.Fakat bu temizlik sadece maddi temizlikten ibaret değildir.Ruh temizliği,kalp temizliği de inanan insan için gereklidir.

Teyemmüm;temiz toprağı insanın değerli organı olan yüzüne sürmekle insana,kendisininde topraktan geldiğini ve er geç tekrar toprağa döneceğini hatırlatarak tevazü duygusunu aşılar,onu manen yüceltir.

Teyemmüm

Teyemmüm, su bulunmadığı veya suyu kullanmaya engel bir mazeret (hastalık, soğuk, suyun yetersizliği, tehlike vb.) bulunduğu durumlarda, temiz toprak cinsinden bir madde ile eller ve yüzü meshederek abdest ya da gusül yerine geçen bir temizlenme şeklidir. Meşruiyeti Kur'an-ı Kerim'e dayanır:

"...Eğer hasta olur veya yolculukta bulunursanız, yahut biriniz abdest bozmaktan gelirse, yahut kadınlara dokunmuş da su bulamamışsanız, o zaman temiz bir toprakla teyemmüm edin; yüzlerinizi ve ellerinizi onunla meshedin." (Mâide Suresi, 6. ayet; ayrıca bk. Nisâ Suresi, 43. ayet)

Teyemmümün Meşru Olduğu Durumlar

• Suyun hiç bulunmaması (çölde, yolculukta vb.)
• Su bulunsa da ona ulaşmanın can veya mal güvenliği açısından tehlikeli olması
• Hastalık nedeniyle suyun kullanılmasının sağlığa zarar vereceğinin bilinmesi veya bu yönde tıbbi kanaat bulunması
• Şiddetli soğukta suyun kullanılmasının ciddi zarara yol açacağının öngörülmesi
• Mevcut suyun, içmek ve zaruri ihtiyaçlar için ayrılması gereken az miktarda olması

Teyemmümün Farzları (Dört Mezhebe Göre)

Teyemmümün iki temel rüknü — elleri toprağa vurmak ve belirli uzuvları meshetmek — üzerinde dört mezhep de birleşir; yüzün meshedilmesi de ittifakla kabul edilir. Ayrıntılarda ise şu farklar vardır:

Hanefî Mezhebi

1. Niyet etmek (şart olarak; bazı Hanefî âlimlerine göre şarttır, rükün değildir)
2. Yüz için bir kez, kollar için bir kez olmak üzere toprağa iki ayrı vuruş yapmak (darbeteyn) — farzdır.
3. Kolları dirseklere kadar meshetmek — teyemmüm abdestin yerine geçtiğinden kollar, abdestte yıkandığı sınıra (dirseklere) kadar meshedilir.
4. Parmak aralarının sıvazlanması vaciptir; tertip (sıra) ve muvâlât (ara vermeme) ise sünnettir.

Şâfiî Mezhebi

1. Niyet etmek — rükündür.
2. Toprağı yüze ve kollara nakletmek (yere vurup elleri kaldırmak)
3. Yüzü meshetmek
4. Kolları dirseklere kadar meshetmek — Hanefîler gibi Şâfiîler de kolların dirseklere kadar meshedilmesini gerekli görür.
5. Tertip — Şâfiî mezhebinde yüz-kol sırasına uymak farzdır.
6. Yüz ve kollar için iki ayrı vuruş farzdır; parmak arası sıvazlama ise menduptur (müstehap).

Mâlikî Mezhebi

1. Niyet etmek
2. Toprağa bir kez vurmak — birinci vuruş farz, ikinci vuruş (varsa) sünnettir.
3. Yüzü meshetmek
4. Elleri yalnızca bileklere kadar meshetmek — Mâlikîler'e göre dirseklere kadar meshetmek farz değil sünnettir.
5. Muvâlât (uzuvlar arasında ara vermemek) — Mâlikî mezhebinde farzdır; teyemmümle namaz arasında da beklenmemesi vaciptir.
6. Parmak arası sıvazlama vaciptir; tertip ise müstehaptır. Besmele çekmek bu mezhepte fazilet (mendup) kabul edilir.

Hanbelî Mezhebi

1. Niyet etmek — bir kısım Hanbelî âlimine göre şart, çoğunluğa göre rükündür.
2. Toprağa bir kez vurmak — birinci vuruş farz, ikincisi sünnettir.
3. Yüzü meshetmek
4. Elleri bileklere kadar meshetmek — Mâlikîler gibi Hanbelîler'e göre de dirseklere kadar meshetmek sünnettir, farz değildir.
5. Besmele çekmek — Hanbelî mezhebinde vaciptir.
6. Tertip ve muvâlât, yalnızca küçük hadesten (abdesti bozan hallerden) sonra alınan teyemmümde farz kabul edilir; cünüplük gibi büyük hadesten sonraki teyemmümde bu şart aranmaz.

Özet Karşılaştırma

Unsur	Hanefî	Şâfiî	Mâlikî	Hanbelî
Niyet	Şart	Rükün	Rükün	Rükün/Şart
Kolların meshi	Dirseklere kadar (farz)	Dirseklere kadar (farz)	Bileklere kadar (farz), dirseklere kadar sünnet	Bileklere kadar (farz), dirseklere kadar sünnet
Vuruş sayısı	İki vuruş (farz)	İki vuruş (farz)	Bir vuruş (farz), ikincisi sünnet	Bir vuruş (farz), ikincisi sünnet
Parmak arası sıvazlama	Vacip	Mendup	Vacip	Mendup
Tertip (sıra)	Müstehap	Farz	Müstehap	Yalnız küçük hadeste farz
Muvâlât (ara vermeme)	Sünnet	Sünnet	Farz	Yalnız küçük hadeste farz
Besmele	Sünnet	Sünnet	Fazilet	Vacip

Bu tablo, âyetteki (Mâide 6) "yüzlerinizi ve ellerinizi meshedin" ifadesinin "eller" kelimesinin kapsamı ve hadislerdeki farklı rivayetler üzerine yapılan içtihat farklarına dayanır (bk. Buhârî, "Teyemmüm", 4; Ebû Dâvûd, "Tahâret", 121).

Teyemmüm Nasıl Yapılır? (Hanefî ve Şâfiî Uygulaması)

1. Niyet edilir.
2. Besmele çekilir.
3. Eller temiz toprak cinsi bir yüzeye (duvar, taş, temiz toprak vb.) bir kez hafifçe vurulur, fazla toz silkelenir ve yüz bir kez meshedilir.
4. Eller tekrar aynı yüzeye vurulur; önce sağ kol, sonra sol kol dirseklere kadar meshedilir.

Teyemmümü Bozan Haller

Teyemmüm, abdesti bozan bütün durumlarla bozulur; ayrıca teyemmüm alma sebebi ortadan kalkarsa (örneğin suya kavuşulursa) teyemmümün hükmü de sona erer ve namaz için yeniden abdest almak gerekir.

Gusül Yerine Teyemmüm

Cünüplük gibi gusül gerektiren bir hal söz konusu olduğunda da, su bulunmaması veya kullanılamaması durumunda aynı şekilde teyemmüm alınarak gusül yerine geçirilebilir; uygulama şekli abdest yerine alınan teyemmümle aynıdır.

İlgili Maddeler

• Abdest
• Gusül
• Namaz Abdesti

Kaynakça

• Kur'an-ı Kerim, Mâide Suresi, 6. ayet; Nisâ Suresi, 43. ayet.
• Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal I: İman ve İbadetler, "Teyemmüm" bölümü.
• TDV İslâm Ansiklopedisi, "Teyemmüm" maddesi (dört mezhep karşılaştırması).
• Sahîh-i Buhârî, "Teyemmüm", 4; Sünen-i Ebû Dâvûd, "Tahâret", 121.
• Vehbe ez-Zühaylî, el-Fıkhu'l-İslâmî ve Edilletüh, "Teyemmüm" bölümü.
• İbadetlerin edeb ve sırları